آن چه پیش روی شماست بررسی عقاید و باورهای مردم میناب راجع به جن این موجود نامرئی می باشد که از روزگاران دور فکر مردم میناب را به خود مشغول داشته است در این مقاله سعی شده است باورهای مردم میناب راجع به این موجود بررسی شود چرا که افکار و اعتقادات بومی از جمله یادگارهای فرهنگی است که ریشه در زندگی مردم آن دیار و در درازای تاریخ کهنسال سرزمین مردم آن مرز و بوم دارد.
هنگامی که با دیدی باز و تفکری عمیق به عقاید و باور داشت های هر قوم توجه کنیم دیده می شود که این باورها نکات تاریک،فلسفی و تاریخی را برایمان روشن سازد؛ و در خواهیم یافت که در هر یک از باورها یک دستور اخلاقی، انسانی و بهداشتی نهفته است از آنجا که مردمان کهن و متمدن بیشتر از ملت های غیرمتمدن باورها و اعتقادات خرافی دارند با کاوش در اعتقادات آن ها به ریشه و مبدأ آداب و رسوم، اسطوره ها و افسانه های خرافی و غیرواقعی آن ملت پی می بریم. و هرگاه خرافات و اعتقادات و افکار ملل متمدن را با دیگر ملت های وحشی و نیمه متمدن مقایسه کنیم به این نتیجه می رسیم که منشأ همه اعتقادات خرافی از یک مکان و از یک چشمه جاری شده و به صورتهای گوناگونی بروز کرده است.
و همین خرافات است که آدمی را در دوره های گوناگون تاریخی قدم بقدم راهنمائی کرده، تعصب ها، فداکاریها، امیدها و ترس ها را در بشر تولید نموده و بزرگترین و قدیمی ترین دلداری دهنده آدمیزاد بشمار می آید و هنوز هم در نزد مردمان وحشی و متمدن در اغلب وظایف زندگی دخالت تام دارد چون بشر از همه چیز می تواند چشم بپوشد مگر از خرافات و اعتقادات خویش.
در موضوع اعتقادات بشر برای راهنمائی خودش به عقل اتکاء نمی کند ولی بواسطه میل و احتیاجی که بدانستن علت وجود اشیاء دارد به قلب و احساسات و قوۀ تصور خودش پناهنده می شود.»افکار و باورهای خرافی یک دوره ی بخصوص دارد و گاهی دیده می شود که افکار و عقایدی جانشین خرافات دیگر میشوند و گاهی نیز بکلی متروک گردند و ازبین بروند. و برای اینکه بیگانگان این افکار را جزء عادات ملی ما بشمار نیاورند باید آن عادات خرافی را جداگانه به رشته ی تحریر آورد تا بی اهمیتی آن اشکار شود و نباید فراموش کرد که دسته ای از آداب و رسوم ملی ما بسیار پسندیده و از یادگارهای روزهای پرافتخار ایران است مثل جشن مهرگان، نوروز، سده، چهارشنبه سوری و... که زنده کردن و نگاهداری آن ها از وظایف مهم و ملی ما بشمار می آید، آداب عقد، عروسی، شادی، مرگ و میر، تولد، افسانه ها، قصه ها، لالایی، باورها و....
بطور کلی تأثیر خود را در زندگی دارد و همین قدمت و متمدن بودن یک ملت را نشان می دهد که زیاد پیر شده، فکر کرده و افکار شاعرانه داشته اند. جن در باور مردم میناب اعتقاد به جن و حضور این موجود نامرئی در زندگی مردم میناب از زمانهای دور وجود داشته است، این موجودات در جاهای ظلمت زده و تاریک و درخرابه ها و باغ ها، قبرستان ها و...زندگی می کنند؛که ممکن است خود را به شکل بعضی حیوانات مانند، گاو، گربه، الاغ و... در آورند و آدمی را آزار و اذیت کنند و گاهی از مواقع نیز انسان آن ها را رؤیت نمی نمایند و فقط با حرکات و سر و صدا و مزاحمت های آن ها می توانند پی به وجودشان ببرند؛طبق باور مردم جن ها نیز زن و مرد کافر و مسلمان دارند.که جن های کافر خیلی شر هستند و هر کاری را که انجام می دهیم باید هوای آن ها را داشته جن از بسم الله می ترسد پس هر جا که احتمال حضور آن ها می رود باید بسم الله گفت، جن ها ممکن است به صورت انفرادی و یا گروه های چند تایی در یک محل به سر ببرند.
انواع اجانین در میناب:
پری
گروهی از اجنه در باور مردم میناب،پری ها هستند که دارای صوتی بسیار زیبا و برخلاف جن های دسته اول دارای قلبی مهربان و رؤف می باشند ولی با اینهمه اگر انسان بدون گفتن نام خدا به محل پری ها که
بیشتر در مکانهای سرسبز و کوهسار و چشمه و قنات های جوشان زندگی می کنند نزدیک می شود، یا
بچه های پری از نزدیک انسان بگذرند،باد پری بر به انسان برخورد کرده و او را بیمار می نمایند و گاهی به دیوانگی انسان می انجامد و راه نجات از این بیماری در باور مردم،مراجعه کردن به ملاهای دعا نویس می باشد.
درنج
از دیگر جن ها درنج ها هستند که شبیه پیرزنی کوتوله و مکار است و بسیار خسیس و بدجنس هستند، موهای آن ها بسیار بلند و اندام آنان آدمی را به وحشت می اندازد، با انسان ها کینه و دشمنی دیرینه دارند، و در بیابانهای بزرگ و نقاط دورافتاده زندگی می کند و غذایش گوشت حیوانات، کودکان و انسان های نیکوکار است.درنج بسیار وحشتناک است و خودرا شبیه هر چیزی در می آورند و بسیار مردم آزار و ستمگر هستند.
مهدیسما یا مهدوسمال
غراب جنی(کشتی جن ها)
کشتی جنی ها را بیشتر صیادان میناب دیده اند و به آن معتقد هستند آنهامی گویند که این کشتی بر روی دریاهای بزرگ دیده می شود و این کشتی آنقدر پر نور است که به قول خودشان انگار از عرشه تا عقب کشتی یا به عبارت دیگر از دم تا سینه کشتی را چراغانی کرده اند و با سرعت غیر طبیعی حرکت می کند،صیادان مینابی می گویند: این کشتی با چنان سرعتی به سمت تو می آید که انگار همین الان است،که قایق تو را غرق کندولی این کشتی هرگز به قایق تو نمی رسد؛ فقط اینگونه جلوه می کند که قایق داران رابترساند؛ تا آنها خود را به دریابیفکنند، اگرهم کسی بخواهدبه طرف آن حرکت کند هر چه قدر هم که سرعت داشته باشد آن را در چند متری و نزدیک قایق خود می بیند ؛ فکر می کنند چند دقیقه با آن فاصله ندارند گرچه کیلو مترها در دریا راه می پیمایند، و هرگز به آن نمی رسند؛ و این کشتی در یک لحظه غیب می شود.
بپ دری(پدر دریا(
کسی در مورد جن بودن یا جانور بودن این موجود نظری نداده است فقط مردم میناب او را بانام بپ دریا می شناسند؛ که مو جودی شبیه انسان با بدنی چرب و برق و کاملا ساده رنگ با چشمانی از حدقه بیرون زده که مانند انسان روی دو پا راه می رود ودستانی با چهار انگشت که انگشت شصت ندارد و به همین دلیل است که نمی تواندآدمها را بگیرد و بسیاری از آدمها به واسطه ی نبودن همین انگشت شصت از دست او فرار کرده اند ؛ از خصوصیات دیگر این موجود این است که قدی بسیار بلند و هیکلی عظیم دارد، کف پاهایش بسیار پهن و دراز است همانند کفش های غواصی، می گویند در گذشته که مردم به دور کمر خود نخ ماهیگیری می بستند بپ دریا وقتی که می خواست آنها را بگیرد؛ چهار انگشت خود را در داخل این نخ می انداخت و آنها رابا خود به اعماق آب می برد و دیگر هرگز اثری از آنها پیدا نمی شد و این مو جود از درون دریا فقط تا ساحل دریا می آید.
تشکر بسيار بسيار ویژه از آقای سهراب سعیدی کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی و مدرس دانشگاه آزاد اسلامی میناب و جزیره هرمز براى تهيه و در اختیار گذاشتن این مطلب قبل از چاپ .
منابع:
فرهنگ مردم میناب، سهراب سعیدی (نگارنده) در دست چاپ.
